Beatus to nazwa nadana zespołowi rękopisów zawierających Komentarz do Apokalipsy św. Jana, opracowany w VIII wieku przez hiszpańskiego mnicha i teologa Beata z Liébany (ok. 730–785). Dziś Beatusy są bezcennym materiałem badawczym. Stanowią źródło wiedzy nie tylko dla teologów i historyków, lecz także dla badaczy sztuki i kultury wizualnej. To właśnie w nich możemy prześledzić rozwój sztuki mozarabskiej, niezwykłej syntezy tradycji wizygockiej, karolińskiej i arabskiej. Co istotne, mimo że rękopisy powstawały w różnych skryptoriach, wykazują zaskakującą jednorodność stylistyczną, jakby obowiązywał wspólny „język obrazu”.
Miniatury nie są dekoracją, one objaśniają Apokalipsę. Współczesnemu odbiorcy mogą przypominać ilustracje z kolorowanki, czy komiksu. To świadomy zabieg dydaktyczny i symboliczny. Paleta barw odwołuje się do żywiołów ziemi i ognia. Zdecydowana rezygnacja z metali szlachetnych wzmacnia ascetyczny, eschatologiczny charakter przekazu. Postaci w Beatusach są płaskie, pozbawione perspektywy, najczęściej ukazane z półprofilu, z charakterystycznie zaznaczoną parą oczu. Ubrane w obszerne tuniki i płaszcze. Przerysowane oczy i dłonie, zwłaszcza u aniołów. To teologiczny skrót. Oczy symbolizują poznanie, dłonie – działanie i bezpośrednią relację z Bogiem. Sceny następują po sobie sekwencyjnie. Brak perspektywy nie oznacza braku narracji. Porządkuje ją i czyni czytelną. Tła budowane są z szerokich, intensywnych pasów barwnych.
Beatusy uczą myślenia obrazem jako nośnikiem sensu. Pokazują, jak świadomie operować linią, kolorem, rytmem scen i symboliką gestu. Ich ponadczasowa niezwykłość polega na tym, że łączą surowość formy z ogromną siłą narracyjną. Dla współczesnego iluminatora są lekcją dyscypliny, odwagi kolorystycznej i głębokiego zrozumienia relacji między tekstem a obrazem.
Podczas dwóch kolejnych warsztatów studiujemy dekorację z Beatusa z Liébany, Morgan M.644. Ten manuskrypt jest najwcześniejszą kompletną kopią, a tym samym stanowi początek tradycji Beatusów.
Prace warsztatowe
